عفونت گوش خارجی (گوش شناگر) چیست؟
نویسنده: دکتر یاسر نصوری، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی و جراحی زیبایی بینی و صورت، فلوشیپ اتولوژی و نوراتولوژی
فهرست مطالب
فهرست مطالب
چکیده مقاله
عفونت گوش خارجی یا «گوش شناگر» (Otitis Externa) یکی از شایعترین دلایل گوشدرد در نوجوانان و بزرگسالان است. این عفونت در اثر التهاب پوست مجرای گوش خارجی ایجاد میشود. مهمترین دلیل آن، باقی ماندن رطوبت داخل گوش پس از حمام یا شنا است که باعث از بین رفتن لایه محافظ جرم گوش و رشد باکتریها و قارچها میشود.
علائم معمول این بیماری شامل خارش گوش، درد هنگام لمس لاله گوش، احساس پری در گوش، کاهش شنوایی موقتی و گاهی خروج ترشحات چرکی است. تشخیص با معاینه بالینی انجام میشود و درمان اصلی آن استفاده از قطرههای گوش موضعی همراه با تمیز کردن حرفهای مجرای گوش است. با درمان بهموقع، بهبود معمولاً در چند روز حاصل میشود؛ اما اگر درمان نشود، ممکن است عفونت شدید شود و در افراد دیابتی به شکل خطرناک «اوتیت اکسترنای بدخیم» درآید. بهترین راه پیشگیری: خشک نگه داشتن گوش، عدم استفاده از گوشپاککن و رعایت بهداشت صحیح گوش.
عفونت گوش خارجی (گوش شناگر) چیست؟
عفونت گوش خارجی (گوش شناگر) عفونتی است که پوست داخل مجرای گوش — یعنی همان کانال باریکی که از سوراخ گوش تا پرده گوش ادامه دارد — را درگیر میکند. این بیماری یکی از رایجترین علل گوشدرد در نوجوانان و بزرگسالان محسوب میشود.
به آن «گوش شناگر» میگویند چون اغلب پس از شنا، حمام طولانی یا ماندن آب داخل گوش رخ میدهد. رطوبت باعث میشود پوست کانال گوش مرطوب و مستعد رشد باکتری و قارچ شود و در نتیجه ملتهب و عفونی گردد.
این بیماری در صورت درمان سریع، معمولاً بیخطر است؛ اما اگر نادیده گرفته شود، میتواند بسیار دردناک و حتی جدی شود.
چرا عفونت گوش خارجی ایجاد میشود؟
مهمترین عامل ایجاد این عفونت، رطوبت ماندگار داخل گوش است. وقتی آب در کانال گوش میماند، جرم طبیعی گوش (که نقش محافظتی دارد) از بین میرود و میکروبها فرصت رشد پیدا میکنند.
مهمترین علتها عبارتند از:
- باقی ماندن آب داخل گوش (پس از شنا یا حمام)
- تمیز کردن نادرست گوش با گوشپاککن، دستمال، سنجاق و غیره که باعث خراش پوست میشود
- کاهش بیش از حد جرم گوش (جرم گوش محافظ طبیعی ضد باکتری است)
- بیماریهای پوستی مانند اگزما، پسوریازیس یا حساسیت در کانال گوش
- استفاده طولانی از هدفون، ایرپاد یا سمعک که گرما و رطوبت ایجاد میکند (علت بسیار شایع در سالهای اخیر)
علائم عفونت گوش خارجی
علائم معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و بدون درمان شدت میگیرند:
علائم اولیه:
- خارش داخل گوش
- قرمزی مجرای گوش
- احساس پری در گوش
- ناراحتی خفیف
علائم متوسط:
- درد گوش (بهویژه هنگام لمس یا کشیدن لاله گوش)
- کاهش شنوایی موقتی
- ترشح مایع یا چرک از گوش
علائم شدید:
- درد شدید که به فک یا گردن انتشار مییابد
- تورم لاله گوش
- تب
- بسته شدن کامل مجرای گوش
نکته کلیدی: یکی از علامتهای مهم تشخیصی، افزایش شدید درد هنگام لمس لاله گوش یا فشار دادن روی «تراگوس» (برآمدگی جلوی سوراخ گوش) است.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
- وجود تب
- تورم اطراف گوش یا صورت
- ضعف یا فلجی صورت
- عدم بهبود علائم پس از ۳ روز
تشخیص عفونت گوش خارجی
پزشک با اتوسکوپ داخل گوش را معاینه میکند. معمولاً مجرای گوش قرمز، متورم و پر از ترشحات دیده میشود. گاهی نیاز به ساکشن یا تمیز کردن تخصصی گوش است تا دارو بهتر اثر کند.
درمان عفونت گوش خارجی
خبر خوب این است که در اکثر موارد با درمان ساده بهطور کامل بهبود مییابید.
- قطرههای گوش (درمان اصلی) قطرههای آنتیبیوتیک یا ضدقارچ معمولاً برای ۷ تا ۱۰ روز تجویز میشود.
- تمیز کردن گوش پزشک با ساکشن یا شستشوی تخصصی مجرای گوش را پاک میکند تا دارو به محل عفونت برسد.
- مسکن استامینوفن یا ایبوپروفن برای کنترل درد کافی است.
- در موارد شدید ممکن است یک فتیله کوچک (wick) داخل گوش قرار داده شود تا قطره به عمق برسد.
توجه: آنتیبیوتیک خوراکی معمولاً لازم نیست، مگر در موارد خیلی شدید یا بیماران دیابتی.
درمانهای خانگی — چه کارهایی مجاز است؟
فقط اقدامات حمایتی:
- کاملاً خشک نگه داشتن گوش
- اجتناب از شنا
- عدم استفاده از گوشپاککن
- استفاده از پنبه آغشته به وازلین هنگام حمام
کارهای ممنوع: ریختن سیر، سرکه، روغن، الکل یا هر ماده خانگی داخل گوش بدون نظر پزشک (بهویژه اگر پرده گوش سوراخ باشد، ممکن است باعث آسیب دائمی شنوایی شود).
عوارض درمان نکردن عفونت گوش خارجی
- سلولیت (عفونت پوست) اطراف گوش
- عفونت شدید استخوان (اوتیت اکسترنای بدخیم) — بهخصوص در افراد دیابتی بسیار خطرناک
- درد مزمن گوش
- کاهش شنوایی دائمی
پیشگیری از گوش شناگر
اصل طلایی: گوش خشک = گوش سالم
اقدامات پیشگیری:
- بعد از حمام یا شنا، گوش را خوب خشک کنید
- سر را به یک سمت خم کنید تا آب خارج شود
- از سشوار با حرارت ملایم و از فاصله مناسب استفاده کنید
- هنگام شنا از گوشگیر مناسب استفاده کنید
- به هیچ عنوان از گوشپاککن استفاده نکنید
تفاوت عفونت گوش خارجی با عفونت گوش میانی
ویژگی | گوش خارجی | گوش میانی |
درد با لمس گوش | دارد | ندارد |
تب | کم | شایع |
ترشح گوش | شایع | گاهی |
سن شایع | نوجوان/بزرگسال | کودکان |
سخن آخر
عفونت گوش خارجی (گوش شناگر) یکی از شایعترین دلایل گوشدرد است که اغلب پس از حمام، شنا یا استفاده از هدفون رخ میدهد. بسیاری از افراد به دلیل استفاده از گوشپاککن یا دستکاری گوش به آن مبتلا میشوند. درمان آن ساده و مؤثر است، اما تأخیر در مراجعه میتواند باعث درد شدید و عوارض جدی شود.
اگر پس از حمام، شنا یا استفاده طولانی از هدفون دچار خارش، درد یا ترشح گوش شدید، آن را نادیده نگیرید. مراجعه زودهنگام به متخصص گوش و حلق و بینی کمک میکند در کمترین زمان و با کمترین ناراحتی بهبود کامل پیدا کنید.
