سمعکهای کاشتنی
مقدمه
سمعکهای کاشتنی، به عنوان گزینههای پیشرفته درمانی، در مواردی کاربرد دارند که سمعکهای معمولی (هوایی) نتوانند نتایج مطلوب ارائه دهند یا ساختار آناتومیکی گوش مانع از استفاده مؤثر از آنها شود. این سیستمها با کاشت بخشی از دستگاه در بدن، صدا را مستقیماً از طریق ارتعاشات استخوانی یا تحریک مکانیکی ساختارهای گوش میانی به گوش داخلی منتقل میکنند. دو نوع اصلی این سمعکها عبارتند از سمعکهای هدایت استخوانی (مانند BAHA) و ایمپلنتهای فعال گوش میانی (مانند Vibrant Soundbridge). این روشها نه تنها شنوایی را بهبود میبخشند، بلکه کیفیت زندگی بیماران را نیز به طور قابل توجهی ارتقا میدهند، به ویژه در مواردی مانند کمشنوایی انتقالی، مختلط یا ناشنوایی یکطرفه.
انواع سمعکهای کاشتنی
سمعکهای کاشتنی بر اساس مکانیسم عملکرد به دو دسته اصلی تقسیم میشوند که هر کدام برای شرایط خاصی طراحی شدهاند و مزایای منحصربهفردی ارائه میدهند.
سمعکهای هدایت استخوانی BAHA (Bone Anchored Hearing Aids)
این سیستمها صدا را از طریق ارتعاشات مستقیم استخوان جمجمه به گوش داخلی منتقل میکنند و مسیر گوش خارجی و میانی را دور میزنند. در این روش، یک ایمپلنت کوچک تیتانیومی در استخوان پشت گوش کاشته میشود که با فرآیند osseointegration (جوشخوردن طبیعی استخوان به تیتانیوم) ثابت میماند. بخش خارجی دستگاه (پردازشگر صدا) مستقیماً یا از طریق آهنربا به این ایمپلنت متصل میشود. این رویکرد برای بیمارانی که مشکلات مزمن در کانال گوش یا پرده تمپان دارند، ایدهآل است زیرا کانال گوش را باز نگه میدارد و خطر عفونت را کاهش میدهد.
مزایا:
- انتقال صدا بدون نیاز به عبور از پرده گوش یا گوش میانی، که کیفیت صدای طبیعیتری ایجاد میکند.
- بهبود قابل توجه درک گفتار در محیطهای پر سر و صدا.
- کاهش عفونتهای مزمن گوش و افزایش راحتی در مقایسه با سمعکهای معمولی.
ایمپلنتهای فعال گوش میانی (Active Middle Ear Implants)
این دستگاهها شامل یک محرک فعال (مانند Floating Mass Transducer در سیستم Vibrant Soundbridge) هستند که مستقیماً به استخوانچههای گوش میانی، پرده تمپان یا پنجره گرد (round window) متصل میشود. برخلاف سمعکهای معمولی که صدا را از طریق هوا تقویت میکنند، این ایمپلنتها ارتعاشات مکانیکی مستقیم ایجاد میکنند و میتوانند تقویت دقیقتری در فرکانسهای خاص ارائه دهند. این روش برای کمشنوایی حسی-عصبی متوسط تا شدید، یا موارد مختلط و انتقالی که سمعکهای هوایی مؤثر نیستند، مناسب است.
نحوه کار: پردازشگر خارجی صدا را دریافت کرده و به سیگنال الکتریکی تبدیل میکند که از طریق ایمپلنت داخلی به ارتعاشات مکانیکی تبدیل شده و مستقیماً ساختارهای گوش میانی را تحریک میکند. این مکانیسم اغلب صدای طبیعیتر و بدون feedback (سوت) ارائه میدهد.
جدول مقایسهای برای انواع پروتز های شنوایی
ویژگی | سمعکهای معمولی (مانند BTE، ITE، RIC، CIC) | سمعکهای هدایتی استخوانی (BAHA) | ایمپلنت گوش میانی (MEI مانند Vibrant Soundbridge) | کاشت حلزون گوش (Cochlear Implant) |
نیاز به جراحی | خیر (غیرتهاجمی) | بله (کاشت پایه تیتانیوم در استخوان) | بله (کاشت در گوش میانی) | بله (کاشت الکترود در حلزون) |
نوع کمشنوایی مناسب | خفیف تا شدید (حسی-عصبی، هدایتی، مختلط) | هدایتی، مختلط یا کری یکطرفه | خفیف تا متوسط (حسی-عصبی یا مختلط) | شدید تا عمیق (حسی-عصبی) |
نحوه کار | تقویت صدا و ارسال به مجرای گوش | ارتعاش استخوان برای بایپس گوش خارجی/میانی | تحریک مستقیم استخوانچههای گوش میانی | تحریک مستقیم عصب شنوایی |
مزایا | آسان استفاده، ارزانتر، قابل برداشتن، بدون ریسک جراحی | کیفیت صدای طبیعیتر، مناسب عفونتهای مزمن گوش | بدون فیدبک، کانال گوش باز، کیفیت بالا | شنوایی در موارد شدید که سمعک معمولی کافی نیست |
معایب | ممکن است فیدبک داشته باشد، کانال گوش بسته، دیده شدن | نیاز به جراحی، مراقبت از محل کاشت | جراحی، هزینه بالا | جراحی پیچیده، دوره سازگاری طولانی، گران |
هزینه تقریبی | متوسط تا پایین | بالا | خیلی بالا | خیلی بالا |
ظاهر | قابل دیدن یا نامرئی (بسته به مدل) | پردازشگر خارجی پشت گوش | نیمهپنهان | پردازشگر خارجی پشت گوش |
نکته مهم: انتخاب نوع سمعک بستگی به درجه کمشنوایی، علت آن و نظر متخصص شنواییشناسی دارد. سمعکهای معمولی معمولاً اولین گزینه هستند و ایمپلنتها برای مواردی که سمعک معمولی کافی نیست، توصیه میشوند. برای مشاوره دقیق، به متخصص مراجعه کنید.
چه کسانی کاندید این روشها هستند؟
انتخاب بیماران برای سمعکهای کاشتنی نیازمند ارزیابی دقیق شنواییشناسی، تصویربرداری و بررسی پزشکی است تا بهترین نتیجه حاصل شود.
کاندیدای BAHA
این سیستم معمولاً برای موارد زیر توصیه میشود:
- کمشنوایی انتقالی یا مختلط که گوش خارجی یا میانی عملکرد مناسبی ندارند (مانند آترزی کانال گوش یا عفونتهای مزمن).
- بیماریهای مزمن کانال گوش خارجی که استفاده از سمعک معمولی را غیرممکن میکند.
- ناشنوایی یکطرفه (Single-Sided Deafness یا SSD)، جایی که BAHA صدا را از سمت ناشنوا به گوش سالم منتقل میکند و موقعیتیابی صوتی را بهبود میبخشد.
- بیمارانی که از سمعکهای هوایی نتیجه محدود گرفتهاند یا به دلیل ساختار گوش نمیتوانند از آنها استفاده کنند. معمولاً برای افراد بالای ۵ سال مناسب است.
کاندیدای ایمپلنت گوش میانی(Vibrant Sound bridge)
این ایمپلنتها برای موارد زیر ایدهآل هستند:
- کمشنوایی حسی-عصبی متوسط تا شدید، یا کمشنوایی مختلط/انتقالی که از سمعکهای معمولی بهره کافی نمیبرند.
- بیمارانی با مشکلات ساختاری گوش که گزینههای دیگر را محدود میکند.
- محدودیت سنی معمولاً از ۵ سال به بالا است، و نیاز به فضای کافی در گوش میانی برای کاشت دارد.
مزایا و اثرات بالینی
مطالعات طولانیمدت نشاندهنده نرخ موفقیت بالا و بهبود پایدار در کیفیت زندگی هستند.
اثرات BAHA
- بهبود شنوایی در محیطهای آرام و پر سر و صدا، با نرخ موفقیت بیش از ۹۰ درصد در مطالعات طولانیمدت.
- افزایش درک گفتار، موقعیتیابی صوتی و کاهش عفونتهای مزمن گوش.
- کیفیت صدای طبیعیتر و راحتی بیشتر در فعالیتهای روزانه.
اثرات ایمپلنت گوش میانی(Vibrant Sound bridge)
- ارائه صدای طبیعیتر و تقویت دقیقتر در فرکانسهای بالا نسبت به سمعکهای معمولی.
- بهبود عملکرد در محیطهای پر نویز و کاهش مشکلات مانند feedback یا انسداد کانال گوش.
عوارض احتمالی و مخاطرات
هرچند این روشها ایمن هستند، اما مانند هر جراحی، ریسکهایی وجود دارد که با مراقبت مناسب قابل مدیریتاند.
عوارض BAHA
- شایعترین عارضه، واکنشهای پوستی اطراف اباتمنت (مانند التهاب یا عفونت خفیف) است که معمولاً با بهداشت محلی و گاهی آنتیبیوتیک درمان میشود.
- در موارد نادر (۱-۲ درصد)، نیاز به جراحی اصلاحی یا از دست رفتن ایمپلنت به دلیل ضربه یا عدم جوشخوردن.
- عوارض جدی مانند آسیب به ساختارهای مجاور بسیار نادر است.
عوارض ایمپلنت گوش میانی(Vibrant Sound bridge)
- امکان عفونت گوش میانی، آسیب به ساختارهای ظریف (مانند عصب صورت) یا التهاب پس از عمل.
- اختلال موقتی طعم یا سرگیجه در برخی موارد، اما نرخ عوارض کلی پایین است و با ارزیابی پیشازعمل کاهش مییابد.
مراقبتها و پیگیری پس از کاشت سمعک
پیگیری منظم کلیدی برای موفقیت بلندمدت است.
مراقبتهای عمومی پس از جراحی:
- تمیز نگه داشتن محل کاشت و بررسی منظم پوست برای جلوگیری از عفونت.
- ویزیتهای دورهای با شنواییشناس برای تنظیم دستگاه و ارزیابی عملکرد.
- جلسات توانبخشی شنوایی برای سازگاری بهتر با دستگاه جدید.
مراقبتهای BAHA خاص:
- نظافت روزانه محل فلزی پروتز که با پوست در ارتباط است برای جلوگیری از تحریک.
- رعایت محدودیتها در فعالیتهایی مانند شنا یا ورزشهای تماسی در دوره اولیه بهبودی.
جمعبندی
سمعکهای کاشتنی مانند BAHA و ایمپلنتهای فعال گوش میانی، گزینههای مؤثری برای بیمارانی هستند که از سمعکهای معمولی بهره نمیبرند یا به دلیل مشکلات آناتومیکی نمیتوانند از آنها استفاده کنند. این روشها شنوایی را بهبود میبخشند، درک گفتار در محیطهای چالشبرانگیز را افزایش میدهند و کیفیت زندگی را ارتقا میدهند. با این حال، موفقیت به ارزیابی دقیق پیش از عمل و انتخاب مناسب توسط تیم متخصص گوش و حلق و بینی و شنواییشناسی بستگی دارد. مشاوره با متخصصان برای تعیین بهترین گزینه ضروری است.