مراقبت‌های پس از جراحی های گوش

اهمیت مراقبت‌های پس از جراحی گوش

جراحی‌های گوش (مانند تمپانوپلاستی، میرنگوپلاستی، استاپدکتومی، تیمپانو-ماستوئیدکتومی و سایر مداخلات گوش میانی و ماستوئید) با اهداف زیر انجام می‌شوند:

  • ترمیم پرده تمپان و زنجیره استخوانچه‌های شنوایی
  • بهبود عملکرد شنوایی
  • حذف کانون‌های عفونت مزمن
  • پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت عفونت‌های مکرر گوش میانی

نرخ موفقیت این جراحی‌ها در مراکز تخصصی بسیار بالاست. به عنوان مثال:

  • موفقیت بستن کامل پرده تمپان با جراحی  بیش از ۹۳–۹۶٪ گزارش شده است.
  • بهبود قابل‌توجه شنوایی در بیش از ۸۵٪ موارد حاصل می‌شود.

با این حال، دستیابی به این نتایج مطلوب به شدت وابسته به رعایت دقیق دستورات و مراقبت‌های پس از عمل است.

عدم رعایت این مراقبت‌ها می‌تواند منجر به عوارضی نظیر:

  • تشکیل بافت گرانولاسیون
  • فیبروز و چسبندگی در گوش میانی
  • عفونت ثانویه
  • عدم ترمیم پرده تمپان یا باز شدن مجدد آن
  • کاهش یا از دست رفتن بهبود شنوایی به‌دست‌آمده

بخش قابل‌توجهی از موارد شکست یا نتیجه غیربهینه جراحی مستقیماً با عدم رعایت مراقبت‌های پس از عمل مرتبط است.

هدف اصلی مراقبت‌های پس از جراحی عبارت است از:

  • حفاظت از محل جراحی و پیوند انجام‌شده
  • پیشگیری از عفونت
  • کنترل مؤثر درد، تهوع و سرگیجه
  • تسریع فرآیند ترمیم و به حداقل رساندن تشکیل بافت اسکار
  • دستیابی به حداکثر بهبود عملکردی و شنوایی در بلندمدت

رعایت دقیق و مستمر دستورات پزشک در هفته‌ها و ماه‌های اولیه پس از عمل، عامل تعیین‌کننده‌ای در موفقیت نهایی درمان به شمار می‌رود و تأثیر آن حتی از مهارت جراح نیز گاهی مهم‌تر است.

با تشکر از همکاری و تعهد شما در رعایت این مراقبت‌ها، پیش‌بینی می‌شود نتیجه جراحی در بالاترین سطح ممکن حاصل گردد.

راهنمای جامع مراقبت‌های پس از جراحی گوش

توجه مهم:

این راهنما جنبه آموزشی و عمومی دارد و تحت هیچ شرایطی جایگزین دستورات اختصاصی جراح معالج شما نمی‌شود. همیشه و در هر شرایطی، دستورات کتبی یا شفاهی جراح خود را در اولویت قرار دهید. در صورت هرگونه تردید یا نگرانی، فوراً با جراح یا مرکز درمانی خود تماس بگیرید.

نکات عمومی مشترک برای تمام جراحی‌های گوش

رعایت دقیق این نکات می‌تواند نرخ عوارض را کاهش دهد.

حفظ کامل خشکی گوش و کانال گوش خارجی (مهم‌ترین نکته)

ورود حتی یک قطره‌ آب در ۴–۶ هفته اول می‌تواند منجر به عفونت شدید و شکست جراحی شود.

  • تا زمان تأیید کامل جراح (معمولاً حداقل ۴ هفته و گاهی تا ۸ هفته): شست‌وشوی سر، شنا، غواصی و استحمام بدون محافظ گوش کاملاً ممنوع است.
  • روش‌های محافظت: استفاده از گوش‌گیر سیلیکونی پزشکی (، پنبه آغشته به وازلین استریل + لایه پلاستیکی روی آن – هنگام دوش، سر را به سمت مخالف عمل کج کنید و از ورود آب به داخل کانال جلوگیری کنید.

اجتناب از افزایش فشار داخل گوش میانی

 فشار ناگهانی می‌تواند گرافت پرده یا پروتز استخوانچه را جابه‌جا کند. ممنوع تا حداقل ۶ هفته (و در موارد پیچیده تا ۱۲ هفته):

  • فین یا دمیدن شدید بینی
  • مانور والسالوا (بستن بینی و دهان و تلاش برای باز کردن گوش)
  • عطسه یا سرفه با دهان بسته توصیه: عطسه را همیشه با دهان باز انجام دهید. در صورت گرفتگی بینی فقط از اسپری سالین یا داروهای تجویزی استفاده کنید.

محدودیت فعالیت بدنی و استراحت مناسب

  • روزهای ۱–۳: استراحت نسبی تا کامل در منزل، عدم خم شدن، بلند کردن اجسام سنگین‌تر از ۵ کیلوگرم، عدم رانندگی.
  • هفته ۱–۲: فعالیت‌های سبک روزانه مجاز، اما بدون ورزش سنگین یا خم شدن مکرر. بازگشت به کارهای اداری معمولاً پس از ۷–۱۰ روز.
  • H3تا ۴ هفته: ممنوعیت پرواز با هواپیمای غیرفشارگذاری‌شده، شیرجه، کوهنوردی شدید و ورزش‌های تماسی.

کنترل درد، تهوع و عوارض شایع

  • درد معمولاً خفیف تا متوسط و قابل‌کنترل است.
  • مسکن: استامینوفن ۵۰۰میلی‌گرم هر ۶ساعت (حداکثر ۴ گرم در روز)
  • در صورت نیاز: ایبوپروفن ۲۰۰میلی‌گرم هر ۱۲ ساعت (فقط با اجازه پزشک)
  • اجتناب کامل از آسپیرین و NSAIDs قوی بدون هماهنگی (خطر خونریزی)

آنتی‌بیوتیک

طبق تجویز دقیق (خوراکی یا قطره) تا پایان دوره کامل مصرف شود.

ضدتهوع

در صورت نیاز و صلاحدید پزشک مصرف قرص اندانسترون ۴ میلی‌گرم هر ۸ ساعت

علائم هشداردهنده نیازمند مراجعه فوری

  • تب بالای ۳۸.۵ درجه سانتی‌گراد مقاوم به استامینوفن
  • افزایش شدید درد، تورم یا قرمزی پشت گوش یا محل برش
  • ترشح چرکی، بدبو یا خونی مداوم از گوش
  • ضعف ناگهانی عضلات صورت (فلج عصب صورت)
  • سرگیجه شدید مداوم یا کاهش ناگهانی شنوایی در صورت بروز هر یک از موارد فوق → تماس فوری با جراح یا مراجعه به نزدیک‌ترین اورژانس.

مراقبت‌های اختصاصی بر اساس نوع جراحی گوش

هر جراحی ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد.

تمپانوپلاستی و میرینگوپلاستی (ترمیم پارگی پرده گوش)

هدف: بستن سوراخ پرده تمپان و بهبود شنوایی هدایتی

نوع بیهوشی: بیهوشی عمومی، اغلب سرپایی

مراقبت‌های اختصاصی

  • تامپون (پکینگ) داخل کانال گوش معمولاً ۱–۳ روز باقی می‌ماند.
  • پانسمان خارجی ۲۴–۴۸ ساعت پس از عمل برداشته می‌شود.
  • گوش باید تا حداقل ۶–۸ هفته (تا تأیید کامل جراح) کاملاً خشک بماند.
  • آنتی بوتیک خوراکی برای ده روز بعد از جراحی باید مصرف شود.
  • رژیم غذایی نرم و اجتناب از غذاهای سفت در هفته اول.
  • سیگار و دود قلیان به شدت ممنوع (ریسک شکست جراحی را ۳–۴ برابر می‌کند).

پیگیری

  • ویزیت اول: ۱تا ۳روز برای برداشتن تامپون
  • آزمون شنوایی و معاینه نهایی: ۱۲ هفته پس از عمل
  • پیگیری سالانه حداقل تا ۲ سال توصیه می‌شود.

نتایج مورد انتظار

  • نرخ بستن کامل پرده: ۹۳–۹۶٪
  • بهبود شنوایی
  • عوارض شایع بلندمدت: بافت گرانولاسیون، عدم ترمیم کامل پارگی پرده گوش

تمپانوماستوئیدکتومی (حذف عفونت مزمن گوش)

هدف: حذف عفونت مزمن و کلستئاتوم از استخوان ماستوئید و گوش میانی

مراقبت‌های اختصاصی

  • برش پشت گوش با بخیه قابل جذب یا غیرقابل جذب (برداشته در روز ۲۱).
  • پانسمان فشاری پشت گوش تا ۴۸ تا ۷۲ ساعت.
  • در تکنیک حفره باز (Canal Wall Down): حفره ماستوئید نیاز به تمیزکاری دوره‌ای (هر ۳–۶ ماه) دارد.
  • خشکی کامل محل جراحی تا ۸–۱۲ هفته.
  • پرواز تا۴ هفته بهتر است انجام نشود.
  • تا ۳ ماه آب وارد گوش نشود.

پیگیری

  • ویزیت اول: ۵–۷ روز بعد از عمل
  • آزمون شنوایی: ۱۲ هفته بعد از جراحی
  • در موارد کلستئاتوم: MRI با تکنیک DWI غیراکو هر ۱۲ ماه تا ۵ سال
  • پیگیری مادام‌العمر در حفره باز یا کلستئاتوم ضروری است.

نتایج

  • نرخ کنترل بیماری: ۸۵–۹۰٪
  • نرخ عود کلستئاتوم: ۱۰–۲۰٪
  • گوش خشک پایدار در ۹۰٪ بیماران پس از ۵ سال

استاپدکتومی / استاپدوتومی (درمان اتواسکلروز)

هدف: جایگزینی استخوانچه سفت‌شده استاپس با پروتز (معمولاً پیستون تفلونی یا تیتانیومی)

مراقبت‌های اختصاصی

  • سرگیجه خفیف تا متوسط در ۵۰–۷۰٪ بیماران در ۱–۴ روز اول شایع و طبیعی است.
  • استراحت کامل سر و گردن ۲–۳ روز اول.
  • حرکات آهسته سر، اجتناب از خم شدن و چرخش سریع.
  • تغییرات چشایی یا خشکی دهان (درگیری عصب کوردا تیمپانی) معمولا موقتی است.
  • فشارهای بارومتریک (پرواز، غواصی، آسانسور سریع) تا ۴ هفته ممنوع.

پیگیری

  • ویزیت اول: ۳ روز بعد از جراحی برای براشتن پانسمان
  • آزمون شنوایی: ۱۲ هفته بعد از جراحی
  • پیگیری سالانه تا ۵ سال توصیه می‌شود.

نتایج

  • موفقیت عمل بیش از ۹۵٪
  • عوارض نادر اما جدی: کاهش شنوایی حسی‌عصبی (۰.۵–۱٪)، فلج عصب صورت کمتر از۱٪.

بازسازی زنجیره استخوانچه‌ای (Ossiculoplasty)

هدف: بازسازی زنجیره استخوانچه‌ای تخریب‌شده با پروتز

مراقبت‌های اختصاصی

  • مشابه تمپانوپلاستی + اجتناب شدید از سیگار (ریسک شکست را ۲–۳ برابر می‌کند).

نتایج

  • نرخ موفقیت بالا
  • پروتزهای تیتانیومی پایداری بهتری نسبت به پروتزهای قدیمی دارند.
  • عوارض شایع: جابه‌جایی پروتز (۱۰–۱۵٪)

کاشت حلزون گوش (Cochlear Implant)

مراقبت‌های اختصاصی

  • مرخص شدن معمولاً روز بعد از عمل.
  • فعال‌سازی پردازشگر صوت: ۲–۴ هفته پس از عمل.
  • تا فعال‌سازی: گوش کاملاً خشک، اجتناب از ضربه به سر.
  • پس از فعال‌سازی: استفاده مداوم از پردازشگر در ساعات بیداری، توانبخشی شنیداری-گفتاری منظم (حداقل ۶–۱۲ ماه).
  • MRI: فقط با هماهنگی مرکز کاشت انجام شود و فقط در مدل‌های سازگار قابل نجام است (بیشتر مدل‌های جدید تا ۳ تسلا ایمن هستند).

نتایج

  • درک گفتار در محیط ساکت پس از ۶ ماه: بیش از ۸۰٪
  • عوارض جدی: عفونت، جابه‌جایی الکترود، خارج شدن پروتز از پوست

جراحی تومورهای گلوموس، کارسینوما و جراحی پایه جمجمه

مراقبت‌های اختصاصی

  • پیگیری تصویربرداری منظم (MRI + DWI غیراکو) هر ۶–۱۲ ماه تا حداقل ۵–۱۰ سال.
  • در صورت درگیری عصب صورت: فیزیوتراپی و تمرینات صورت(زمان انجام توسط پزشک مشخص می شود)
  • در موارد بدخیم: رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی طبق پروتکل انکولوژی.

نتایج

  • نرخ کنترل تومورهای خوش‌خیم (گلوموس): بیش از ۹۵٪
  • گوش خشک پایدار: ۸۵–۹۰٪ پس از ۵ سال

مراقبت‌های بعد از اتوپلاستی (جراحی زیبایی گوش)

اتوپلاستی یا جراحی زیبایی گوش یکی از شایع‌ترین عمل‌های زیبایی صورت در کودکان و بزرگسالان است. رعایت دقیق مراقبت‌های بعد از اتوپلاستی مهم‌ترین عامل برای داشتن گوش‌هایی زیبا، طبیعی و بدون عوارض است.

۴۸ ساعت اول پس از اتوپلاستی (مهم‌ترین زمان)

  • استراحت کامل و خوابیدن با سر بالا (۲–۳ بالش)
  • بانداژ مخصوص دور سر را دقیقاً طبق دستور نگه دارید و خیس نکنید
  • از کمپرس سرد (کیسه یخ پیچیده در پارچه) هر ۲۰ دقیقه روی بانداژ استفاده کنید تا تورم و کبودی کم شود
  • مسکن و آنتی‌بیوتیک تجویز شده را سر ساعت مصرف کنید

نحوه خوابیدن بعد از اتوپلاستی

تا ۴–۶ هفته روی گوش عمل‌شده نخوابید. بهترین حالت خوابیدن به پشت است. استفاده از بالش مسافرتی U شکل یا دو بالش در طرفین سر کمک می‌کند تا ناخودآگاه به پهلو نچرخید.

بانداژ و هدباند مخصوص اتوپلاستی

  • بانداژ اولیه معمولاً ۳–۵ روز باقی می‌ماند.
  • بعد از برداشتن بانداژ، تا ۶ هفته شب‌ها و ۴ هفته روزها از هدباند مخصوص استفاده کنید تا گوش‌ها در موقعیت جدید ثابت شوند

شستشو و بهداشت بعد از عمل زیبایی گوش

تا ۷۲ ساعت بعد از جراحی، موها را نشویید. بعد از آن:

  • فقط با شامپو بچه و آب ولرم بشویید
  • از ورود آب و شامپو به داخل گوش جلوگیری کنید
  • از سشوار با باد سرد یا ولرم استفاده کنید

رژیم غذایی مناسب بعد از اتوپلاستی

تا دو هفته بعد از جراحی اتوپلاستی از مصرف سیر، پیاز، زنجبیل، ویتامین E، امگا ۳، انبه خودداری کنید.

فعالیت‌های ممنوعه پس از اتوپلاستی

  • ورزش سنگین، دویدن، بدنسازی و شنا تا ۶–۸ هفته
  • خم شدن طولانی سر به جلو
  • استفاده از هدفون، هندزفری یا کلاه تنگ تا ۲ ماه
  • بازی‌های تماسی و ورزش‌های توپی در کودکان تا ۳ ماه
  • کشیدن یا دستکاری گوش‌ها

زمان برداشتن بخیه و ویزیت‌های بعدی

بخیه‌های معمولاً ۳تا۴ هفته بعد از جراحی کشیده می شوند.

ویزیت‌ها :

  • روز ۵–۷: برداشتن بانداژ و بررسی اولیه
  • هفته دوم، ماه اول و ماه سوم: کنترل شکل نهایی گوش

علائم خطر که باید فوری با جراح تماس بگیرید

  • خونریزی شدید از پشت گوش
  • تب بالای ۳۸/۵ درجه
  • تورم و قرمزی شدید و دردناک که بدتر می‌شود
  • باز شدن بخیه یا تغییر شکل ناگهانی گوش
  • ترشح چرکی بدبو

جدول پیشنهادی زمان‌بندی ویزیت‌های پس از جراحی

لطفاً حتماً با جراح معالج خود تأیید و شخصی‌سازی کنید.

زمان پس از عمل

اقدام پیشنهادی

هدف و شواهد

۲۴۴۸ ساعت

برداشتن پانسمان خارجی، بررسی اولیه زخم و علائم عفونت

تشخیص و درمان زودهنگام هماتوم یا عفونت سطحی

۱۴۲۱ روز

کشیدن بخیه‌های پوستی (در صورت غیرقابل جذب)، معاینه زخم، شروع قطره گوش (در صورت نیاز)

پیشگیری از گرانولاسیون و عفونت کانال

۳۴ هفته

ویزیت اصلی، برداشتن تامپون یا پکینگ کانال گوش، فعال‌سازی کاشت حلزون (در صورت مجاز بودن)

فعال‌سازی زودهنگام CI ایمن و بدون افزایش عوارض (مطالعات ۲۰۲۰–۲۰۲۵)

۶۸ هفته

آزمون شنوایی کامل (ادیومتری تون خالص + تمپانومتری)، ارزیابی وضعیت گرافت یا پروتز

بررسی اولیه موفقیت شنوایی

۳۶ ماه

آزمون شنوایی نهایی، ارزیابی کامل عملکرد شنوایی و تعادل، عکس‌برداری در صورت لزوم

تعیین نتیجه نهایی جراحی و برنامه‌ریزی توانبخشی یا جراحی دوم (Second-look) در کلستئاتوما

۱۲ ماه

ویزیت سالانه، آزمون شنوایی، معاینه میکروسکوپی یا اندوسکوپی

شناسایی عود زودهنگام کلستئاتوما یا کاهش تدریجی شنوایی

سال دوم تا پنجم

پیگیری سالیانه یا هر ۱۲ ماه + MRI با تکنیک DWI غیراکو در موارد کلستئاتوما یا تومور

نرخ تشخیص عود کلستئاتوما با این روش بیش از ۹۵٪ است

پس از سال پنجم

در موارد عادی: هر ۲ سال یک‌بار در کلستئاتوما، تومور یا کاشت حلزون: سالیانه تا مادام‌العمر

حتی پس از ۱۰ سال نیز عود دیررس گزارش شده است

جمع بندی

مطالعات نشان داده اند که بیمارانی که برنامه پیگیری منظم را کامل رعایت می‌کنند:

  • نرخ موفقیت عملکردی جراحی ۲۲٪ بالاتر
  • نرخ عود کلستئاتوما تا ۶۰٪ کمتر
  • رضایت کلی بیمار به‌طور معنی‌داری بیشتر

رعایت دقیق این زمان‌بندی، همراه با ارتباط مداوم و بدون تأخیر با جراح معالج، مهم‌ترین عاملی است که شما را در گروه بیماران «کاملاً موفق و راضی» قرار می‌دهد.

اگر هر سؤال یا نگرانی داشتید لطفاً تماس بگیرید. سلامت گوش و شنوایی شما اولویت اصلی ماست.

((بهبودی کامل و شنیدن زیباترین صداهای زندگی را برایتان آرزومندیم))

به اشتراک بگذارید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *