ترمیم پارگی پرده گوش (Tympanoplasty)
نویسنده: دکتر یاسر نصوری، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی و جراحی پلاستیک بینی و صورت، فلوشیپ اتولوژی و نوراتولوژی
فهرست مطالب
فهرست مطالب
مقدمه
پارگی پرده گوش یکی از مشکلات رایج گوش است که خیلی از افراد حداقل یک بار در زندگیشان با آن روبهرو میشوند. این اتفاق معمولاً با درد شدید (در موار حاد)، کمشنوایی ناگهانی یا گاهی ترشح از گوش همراه است.
پرده گوش چیست و چرا پاره میشود؟
پرده گوش یک لایه نازک و شفاف (با ضخامت کمتر از ۰.۱ میلیمتر) است که گوش خارجی را از گوش میانی جدا میکند. این پرده مثل طبل عمل میکند و لرزشهای صدا را به استخوانهای کوچک گوش میانی منتقل میکند تا ما بتوانیم بشنویم.
وقتی پرده پاره میشود، سوراخ یا شکافی در آن ایجاد میشود که اندازهاش میتواند از خیلی کوچک (مثل سر سوزن) تا تقریباً کل پرده گوش، متغیر باشد.
علل شایع پارگی پرده گوش (به ترتیب شیوع)
شایعترین علت پارگی پرده گوش، عفونت شدید گوش میانی است. در این حالت، تجمع ترشحات چرکی در پشت پرده گوش باعث افزایش قابلتوجه فشار داخل گوش میشود و اگر این فشار بهموقع تخلیه نشود، میتواند منجر به پارگی پرده گردد. برآورد میشود حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از موارد پارگی پرده گوش به همین علت رخ دهد.
پس از آن، ضربه مستقیم به گوش در رتبه دوم قرار دارد و حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از موارد را شامل میشود. این نوع آسیب اغلب در اثر وارد کردن اجسام خارجی مانند گوشپاککن به داخل گوش، سیلی خوردن، ضربه ناگهانی یا زمین خوردن ایجاد میشود و بهویژه در افراد جوان شیوع بیشتری دارد.
تغییرات ناگهانی فشار هوا سومین علت مهم پارگی پرده گوش محسوب میشود و تقریباً ۱۰ تا ۱۵ درصد از موارد را در بر میگیرد. این وضعیت معمولاً هنگام پرواز با هواپیما، غواصی در عمق، قرار گرفتن در نزدیکی انفجار یا حتی عطسه شدید در زمانی که بینی کاملاً گرفته است، رخ میدهد و به پرده گوش فشار غیرطبیعی وارد میکند.
در رتبه بعد، قرار گرفتن در معرض صداهای بسیار بلند یا امواج انفجاری قرار دارد که حدود ۵ تا ۱۰ درصد از موارد پارگی پرده گوش را شامل میشود. حضور طولانیمدت در کنسرتهای پر سر و صدا، تیراندازی یا استفاده از ترقهها و مواد انفجاری قوی از جمله عوامل شناختهشده در این گروه هستند.
در نهایت، عوارض ناشی از جراحیهای گوش سهم کمتری در بروز این مشکل دارند و کمتر از ۵ درصد موارد را تشکیل میدهند. با این حال، در برخی شرایط خاص، پارگی پرده گوش میتواند بهعنوان یکی از عوارض ناخواسته پس از اعمال جراحی مرتبط با گوش مشاهده شود.
علائم پارگی پرده گوش: دقیقاً چه چیزی حس میکنید؟
پارگی پرده گوش معمولاً با مجموعهای از علائم مشخص بروز میکند که در اغلب موارد، فرد میتواند بدون تجهیزات پزشکی به وجود مشکل پی ببرد. این علائم بهصورت تدریجی و در یک توالی زمانی نسبتاً قابل پیشبینی ظاهر میشوند.
در لحظه ایجاد پارگی، بسیاری از بیماران از شنیدن صدایی ناگهانی در گوش خود صحبت میکنند؛ صدایی شبیه «پوپ» یا «ترکیدن». شدت این صدا در افراد مختلف متفاوت است و میتواند از خفیف تا بسیار بلند احساس شود. توصیف رایج بیماران این است که انگار چیزی در داخل گوششان ترکیده یا ناگهان باد کرده است.
در چند ثانیه تا چند دقیقه بعد، معمولاً درد شدید و سوزشی در گوش ایجاد میشود. این درد اغلب ناگهانی، تیز و آزاردهنده است و بسیاری آن را شبیه فرو رفتن سوزن یا جسم تیز در گوش توصیف میکنند. شدت درد در این مرحله معمولاً زیاد است.
نکته قابل توجه این است که چند دقیقه تا چند ساعت بعد، این درد ممکن است بهطور ناگهانی کاهش پیدا کند یا حتی کاملاً از بین برود. این کاهش ناگهانی درد یک علامت کلاسیک محسوب میشود و دلیل آن تخلیه فشار ایجادشده پشت پرده گوش است؛ اتفاقی که با پارگی پرده رخ میدهد.
در چند ساعت اول پس از پارگی، ممکن است ترشح از گوش مشاهده شود. این ترشح میتواند شفاف، خونی، چرکی یا ترکیبی از آنها باشد. حتی مشاهده مقدار بسیار کم خون نیز اهمیت دارد و نباید نادیده گرفته شود.
در همان روز، اغلب بیماران دچار کاهش ناگهانی شنوایی میشوند. شدت کمشنوایی میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. احساس شایع همراه با آن، گرفتگی واضح گوش است و بعضی افراد گزارش میکنند که صدای خودشان را غیرطبیعی و بلندتر از حالت معمول میشنوند.
همچنین در همان روز یا روز بعد، وزوز گوش ظاهر میشود. این وزوز ممکن است به شکل صدای زنگ، سوت، جیرجیرک یا حتی ضربان قلب احساس شود و شدت آن از خفیف تا آزاردهنده متغیر است. این علامت در بخش قابل توجهی از افراد دیده میشود.
در برخی موارد، در همان روز یا طی چند روز بعد، بیمار دچار سرگیجه یا اختلال در تعادل میشود. این حالت ممکن است به صورت احساس چرخش محیط اطراف بروز کند و معمولاً در پارگیهای بزرگتر یا آسیبهای شدیدتر پرده گوش شایعتر است.
حتی چند روز پس از حادثه و با وجود کاهش درد، ممکن است فرد همچنان احساس پری یا فشار در گوش داشته باشد؛ احساسی که شبیه پر بودن یا کیپ شدن گوش است و میتواند تا مدتی باقی بماند.
در صورتی که عفونت ثانویه ایجاد شود، علائمی مانند تب، بازگشت درد گوش و ترشحات بدبو ظاهر میشوند. بروز این نشانهها نشاندهنده درگیری گوش میانی با عفونت است و نیاز به درمان سریع پزشکی دارد.
نکته بسیار مهم: اگر فرد درد بسیار شدیدی در گوش تجربه کند و این درد بهطور ناگهانی قطع شود و همزمان دچار ترشح از گوش یا کاهش ناگهانی شنوایی گردد، با احتمال بسیار بالا (حدود ۹۵ درصد) دچار پارگی پرده گوش شده است. در چنین شرایطی، حتی پیش از مراجعه فوری به پزشک، میتوان با اطمینان نسبی به وجود این مشکل شک کرد.
تشخیص پارگی پرده گوش: پزشک دقیقاً چه کار میکند؟
برای تشخیص پارگی پرده گوش، پزشک معمولاً به روشهای پیچیده یا تهاجمی نیاز ندارد. در اغلب موارد، یک معاینه دقیق و هدفمند برای تأیید تشخیص کافی است، هرچند در برخی بیماران، بسته به شدت آسیب یا علائم همراه، انجام بررسیهای تکمیلی ضرورت پیدا میکند. روند تشخیص معمولاً بهصورت مرحلهبهمرحله و با افزایش دقت انجام میشود.
در مرحله نخست، معاینه مستقیم گوش با استفاده از هدلایت یا اتوسکوپ انجام میشود. در این بررسی، سوراخ پرده گوش اغلب بهطور واضح قابل مشاهده است؛ ظاهری شبیه سوراخ ایجادشده در یک بادکنک. گاهی لبههای پارگی خونآلود، مرطوب یا ملتهب هستند که بهخوبی وجود آسیب را نشان میدهد. این روش بهتنهایی در حدود ۹۹ درصد موارد تشخیص را مشخص میکند.
در مرحله بعد، معمولاً تست شنواییسنجی (اودیومتری تون خالص) انجام میشود. در بیماران مبتلا به پارگی پرده گوش، اغلب کاهش شنوایی از نوع انتقالی دیده میشود که معمولاً در محدوده ۲۰ تا ۵۰ دسیبل قرار دارد. مشخصه مهم در این تست، افزایش فاصله بین شنوایی هوایی و استخوانی یا همان Air-Bone Gap است. دقت این بررسی در تأیید تشخیص حدود ۹۵ درصد برآورد میشود.
سپس ممکن است تیمپانومتری انجام شود. در این آزمایش، حرکت پرده گوش و فشار گوش میانی بررسی میشود. در صورت وجود پارگی، معمولاً منحنی نوع B (تخت) یا گاهی نوع C با فشار منفی شدید ثبت میشود که نشان میدهد پرده گوش بهدرستی حرکت نمیکند. این روش از نظر دقت تشخیصی، حدود ۹۸ درصد قابل اعتماد است.
در برخی بیماران، بهویژه کسانی که دچار آسیب ناشی از انفجار یا صداهای بسیار بلند شدهاند، تست شنوایی در فرکانسهای بالا انجام میشود. در این شرایط، کاهش شنوایی معمولاً در بازه ۴۰۰۰ تا ۸۰۰۰ هرتز بیشتر دیده میشود. این تست بیشتر جنبه تکمیلی و تشخیصی دارد و به شناسایی نوع و منشأ آسیب کمک میکند.
در موارد سادهتر، پزشک ممکن است از تستهای فشاری ملایم مانند والسالوا یا توینبی استفاده کند. اگر هنگام فین کردن ملایم، بیمار احساس خروج هوا از گوش داشته باشد یا صدایی شبیه «فِش» بشنود، به این معناست که سوراخ پرده گوش باز است. این روش که حتی بهصورت خانگی نیز قابل انجام است، دقتی در حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد دارد و بیشتر بهعنوان نشانه کمکی استفاده میشود.
دقیقترین مرحله تشخیص، استفاده از میکروسکوپ جراحی یا آندوسکوپ گوش است. با این ابزارها، پزشک میتواند محل، شکل و اندازه پارگی را با دقت بالا مشخص کند و حتی آن را بهصورت عددی بیان کند؛ برای مثال «پارگی مرکزی به اندازه ۳۰ درصد سطح پرده». این روش از نظر تشخیصی بالاترین دقت ممکن (نزدیک به ۱۰۰ درصد) را دارد.
در نهایت، سیتیاسکن استخوان تمپورال فقط در شرایط خاص درخواست میشود؛ زمانی که پزشک به وجود شکستگی استخوانی، کلستئاتوم، یا آسیب به گوش داخلی مشکوک باشد. این بررسی برای همه بیماران لازم نیست و بیشتر نقش تکمیلی در تشخیص آسیبهای پیچیدهتر دارد.
در مجموع، تشخیص پارگی پرده گوش معمولاً سریع، دقیق و قابل اعتماد است و در اغلب موارد، تنها با معاینه بالینی بهدرستی مشخص میشود؛ اما در صورت نیاز، ابزارهای پیشرفتهتر به تشخیص قطعی و برنامهریزی درمان کمک میکنند.
تستهای خانگی ساده (تا وقتی به پزشک برسید)
تا وقتی فرصت مراجعه به پزشک را پیدا کنید، میتوانید با چند تست ساده و ایمن در خانه احتمال پارگی پرده گوش را چک کنید. این تستها خیلی دقیق نیستند، اما سرنخ خوبی میدهند:
- تست انگشت در گوش: انگشت اشارهتان را محکم در گوش سالم بگذارید و کانال گوش را ببندید. حالا با صدای معمولی حرف بزنید یا “آآآ” بگویید. اگر صدای خودتان در گوش آسیبدیده خیلی بلندتر و واضحتر شد، احتمال پارگی پرده بالاست.
- تست فین کردن ملایم با بینی بسته: بینیتان را با انگشتان بگیرید، دهان را ببندید و خیلی ملایم سعی کنید هوا را از بینی بیرون بدهید (مثل وقتی در هواپیما گوشتان گرفته). اگر احساس کردید هوا از گوش آسیبدیده خارج میشود یا صدای «هوووش» یا «فشش» شنیدید، یعنی سوراخ باز است.
- توجه به ترشح خودبهخودی: اصلاً قطره آب یا چیزی در گوش نریزید! اما اگر بدون هیچ دلیلی احساس کردید مایع (شفاف، خونی یا چرکی) از گوش خارج میشود، این علامت خیلی قوی پارگی است.
چه موقع حتماً همان روز به پزشک مراجعه کنید؟ (علائم خطرناک = اورژانس)
بعضی علائم نشان میدهند که باید فوری اقدام کنید و همان روز به متخصص گوش و حلق و بینی یا اورژانس مراجعه کنید:
- ترشح خونی یا چرکی زیاد از گوش
- سرگیجه شدید که نمیتوانید درست بایستید یا راه بروید
- تب بالای ۳۸.۵ درجه
- کاهش شنوایی خیلی شدید (تقریباً چیزی نمیشنوید)
- ضربه شدید به سر همراه با علائم پارگی (ممکن است آسیب جدیتری مثل شکستگی وجود داشته باشد)
در بقیه موارد معمولاً تا ۲۴-۴۸ ساعت فرصت دارید، اما هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید، بهتر است و ریسک عفونت کمتر میشود.
اندازه و محل سوراخ: چرا اینقدر مهم است؟
اندازه و محل پارگی پرده گوش نقش تعیینکنندهای در روند بهبود و انتخاب روش درمان دارد. هرچه وسعت سوراخ کوچکتر باشد، احتمال ترمیم خودبهخود بیشتر است و معمولاً نیاز به مداخله درمانی جدی وجود ندارد. برعکس، پارگیهای وسیعتر اغلب بدون درمان مناسب بهبود پیدا نمیکنند و به اقدامات تخصصیتری نیاز دارند.
در مواردی که پارگی بسیار کوچک است و کمتر از ۱۰ درصد سطح پرده گوش را درگیر میکند، شانس ترمیم خودبهخود بسیار بالاست و حدود ۹۵ تا ۹۸ درصد برآورد میشود. در این شرایط، معمولاً تنها توصیه پزشک، مراقبت ساده و خشک نگه داشتن گوش است و اغلب بدون هیچ اقدام درمانی خاص، پرده گوش بهتدریج ترمیم میشود.
اگر اندازه پارگی کوچک باشد و حدود ۱۰ تا ۲۵ درصد پرده را شامل شود، همچنان احتمال ترمیم خودبهخود بالا و در حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد است. در این موارد، بسته به شرایط بیمار، یا فقط مراقبت کافی است یا از روشهای سادهتری مانند استفاده از پچهای مخصوص برای کمک به بسته شدن سوراخ استفاده میشود.
در پارگیهای متوسط که بین ۲۵ تا ۵۰ درصد سطح پرده گوش را درگیر میکنند، شانس ترمیم طبیعی کاهش مییابد و معمولاً بین ۶۰ تا ۸۰ درصد است. در این مرحله، علاوه بر مراقبت، اغلب به روشهای درمانی پیشرفتهتری نیاز است؛ از جمله پچهای چربی یا جراحیهای ساده و محدود که به بسته شدن بهتر پرده کمک میکنند.
در مواردی که پارگی بزرگ محسوب میشود و حدود ۵۰ تا ۷۵ درصد پرده گوش آسیب دیده است، احتمال ترمیم خودبهخود بهطور قابل توجهی کمتر میشود و معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است. در چنین شرایطی، درمان انتخابی اغلب جراحی با استفاده از غضروف یا تکنیکهای مشابه است تا استحکام و عملکرد طبیعی پرده گوش بازگردانده شود.
در نهایت، در پارگیهای بسیار بزرگ یا کامل که بیش از ۷۵ درصد سطح پرده گوش را درگیر کردهاند، شانس بهبود خودبهخود بسیار پایین و معمولاً کمتر از ۲۰ درصد است. در این بیماران، معمولاً تنها راه درمان مؤثر، جراحی کامل بازسازی پرده گوش است تا هم شنوایی بهبود یابد و هم از عفونتهای مکرر پیشگیری شود.
بهطور کلی، ارزیابی دقیق اندازه و محل پارگی توسط پزشک متخصص، مهمترین عامل در پیشبینی روند بهبود و انتخاب بهترین روش درمان برای هر بیمار محسوب میشود.
محل ایجاد پارگی در پرده گوش، بهاندازه اندازه سوراخ، در پیشبینی روند بهبود و انتخاب روش درمان اهمیت دارد. حتی دو پارگی با وسعت مشابه، اگر در نقاط متفاوتی از پرده گوش قرار گرفته باشند، میتوانند رفتار درمانی کاملاً متفاوتی داشته باشند.
پارگیهای مرکزی که در ناحیه میانی پرده گوش و دور از لبه استخوانی ایجاد میشوند، بهترین پیشآگهی را دارند. در این نوع پارگیها، خونرسانی مناسبتر است و لبههای سوراخ توانایی بالاتری برای ترمیم دارند. به همین دلیل، شانس ترمیم خودبهخود در این موارد بالا و معمولاً در حدود ۸۰ تا ۹۵ درصد است و اغلب بدون نیاز به جراحی بهبود پیدا میکنند.
در پارگیهای قدامی یا خلفی، سوراخ در بخشهای جلویی یا پشتی پرده گوش و نسبتاً نزدیک به لبه استخوانی قرار دارد، اما هنوز به آن نچسبیده است. در این حالت، شانس ترمیم طبیعی متوسط و در حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد برآورد میشود. بسیاری از این پارگیها با مراقبت مناسب یا روشهای غیرجراحی بهخوبی ترمیم میشوند و معمولاً نیازی به جراحی وسیع ندارند.
اما در پارگیهای حاشیهای، سوراخ مستقیماً به لبه استخوانی پرده گوش میچسبد. این نوع پارگیها به دلیل خونرسانی ضعیفتر و ناتوانی لبهها در جوش خوردن، شانس ترمیم خودبهخود بسیار پایینی دارند و معمولاً فقط ۲۰ تا ۴۰ درصد موارد بهطور طبیعی بهبود مییابند. به همین علت، در اغلب بیماران مبتلا به پارگی حاشیهای، جراحی بهعنوان درمان اصلی مطرح میشود.
در شرایطی که پارگی پرده گوش همراه با آسیب استخوانچههای گوش میانی باشد، معمولاً با ضربههای شدید یا تروماهای پرانرژی مواجه هستیم. در این موارد، شانس ترمیم خودبهخود بسیار پایین است و مشکل تنها به پرده گوش محدود نمیشود. این بیماران اغلب به جراحیهای پیچیدهتر بازسازی نیاز دارند تا هم ساختار پرده و هم زنجیره استخوانچهها ترمیم شود و عملکرد شنوایی به حالت مطلوب نزدیک گردد.
در مجموع، تعیین دقیق محل پارگی پرده گوش، یکی از مهمترین مراحل ارزیابی بیمار است و نقش کلیدی در تصمیمگیری درمانی و پیشبینی نتیجه نهایی دارد.
درمان پارگی پرده گوش
۱. درمانهای غیرجراحی
الف) مراقبت محافظتی و انتظار هوشمند (خشک نگه داشتن گوش)
- مدت انتظار معمول: تا ۳ ماه
- کارهای کاملاً ممنوعه:
- ورود حتی یک قطره آب به گوش
- فین کردن شدید بینی
- استفاده از هندزفری یا سمعک معمولی تا تأیید پزشک
- سفر هوایی یا غواصی
- کارهای مجاز: استفاده از قطرههای تجویزی یا آنتیبیوتیک خوراکی در صورت عفونت
- نکته مفید: در این دوره میتوانید از گوشیهای استخوانی (که صدا را از طریق استخوان منتقل میکنند) استفاده کنید – کاملاً ایمن است.
ب) قطرههای موضعی
فقط با نسخه پزشک! قطرههای ایمن وقتی پرده گوش پاره است:
- انواع خاصی از آنتیبیوتیکهای فلوروکینولونی (مثل افلوکساسین یا سیپرو فلوکساسین) همراه با کورتیکواستروئیدها (مثل دگزامتازون یا بتامتازون) یا ضدقارچ (مثل کلوتریمازول).
قطرههای خطرناک و ممنوعه که در پارگی پرده گوش هرگز نباید استفاده کرد (میتوانند به شنوایی دائمی آسیب بزنند):
انواع آمینوگلیکوزیدی (مثل جنتامایسین، توبرامایسین، نئومایسین)، کلرامفنیکل و قطرههای اسیدی.
ج) پچینگ در مطب (بدون بیهوشی)
برای کمک به ترمیم پارگیهای کوچک تا متوسط پرده گوش، از روشهای پچ استفاده میشود که کمتهاجمی هستند و در بسیاری از بیماران نتیجه مطلوبی دارند. رایجترین انواع پچ عبارتاند از:
پچ کاغذی با استفاده از کاغذ استریل مخصوص انجام میشود که مستقیماً روی سوراخ پرده گوش قرار میگیرد تا لبهها به هم نزدیک شوند. این روش سادهترین نوع پچ است و حدود ۶۵ تا ۸۰ درصد موفقیت دارد.
در پچ چربی، مقدار کمی چربی از لاله گوش خود بیمار برداشته شده و روی محل پارگی گذاشته میشود. این روش به دلیل سازگاری با بدن، نتایج بهتری نسبت به پچ کاغذی دارد و نرخ موفقیت آن حدود ۷۵ تا ۸۸ درصد است.
پچ ژلفوم یا سیلیکونی از مواد داربستی موقت ساخته میشود که بهعنوان پایهای برای رشد سلولهای پرده گوش عمل میکنند. این روش نیز موفقیتی در حدود ۷۰ تا ۸۵ درصد دارد و معمولاً در پارگیهایی استفاده میشود که نیاز به حمایت ساختاری بیشتری دارند.
د) درمانهای بیولوژیک نوین
این روشها با استفاده از مواد طبیعی بدن یا ترکیبات بیولوژیک حمایتی، روند ترمیم طبیعی پرده گوش را فعال میکنند. مهمترین مزیت آنها این است که کاملاً در مطب، بدون بیهوشی عمومی و فقط با بیحسی موضعی ساده انجام میشوند؛ به همین دلیل گزینهای بسیار مناسب برای سالمندان، بیماران قلبی یا افرادی هستند که امکان یا تمایل به بیهوشی ندارند.
PRP با خونگیری ساده از بازو و استفاده از پلاکتهای تغلیظشده روی پرده گوش انجام میشود. معمولاً به ۲ تا ۴ جلسه نیاز دارد و بسته شدن سوراخ طی ۴ تا ۸ هفته اتفاق میافتد. نرخ موفقیت این روش حدود ۸۵ تا ۹۴ درصد است.
PRF نسخه پیشرفتهتر PRP محسوب میشود که بدون افزودنی شیمیایی تهیه میشود و فاکتورهای رشد را بهصورت طولانیتری آزاد میکند. این روش معمولاً در ۱ تا ۳ جلسه انجام میشود، طی ۳ تا ۶ هفته نتیجه میدهد و موفقیتی در حدود ۹۰ تا ۹۷ درصد دارد.
در روش هیالورونیک اسید همراه با فاکتور رشد، از ژل یا پچهای خاص برای ایجاد داربست ترمیمی روی سوراخ استفاده میشود. این درمان طی ۲ تا ۳ جلسه و معمولاً در ۴ تا ۷ هفته به نتیجه میرسد و نرخ موفقیت آن حدود ۸۸ تا ۹۵ درصد است.
نکته مهم این است که این روشها را میتوان با پچ چربی یا ژلفوم ترکیب کرد تا شانس موفقیت حتی تا حدود ۹۸ درصد افزایش یابد. درد بسیار کم، دوران نقاهت تقریباً صفر است و بیمار معمولاً همان روز به فعالیتهای روزمره بازمیگردد.
۲. درمان جراحی
الف) ترمیم ساده پرده (میرینگوپلاستی)
- فقط پرده ترمیم میشود (استخوانچهها سالم هستند).
- معمولاً سرپایی یا با یک روز بستری.
ب) ترمیم پرده + استخوانچهها (تیمپانوپلاستی)
- وقتی کمشنوایی شدید است یا استخوانچهها آسیب دیدهاند.
مقایسه جراحی با دوربین (آندوسکوپیک) با جراحی سنتی (با برش پشت گوش)
در جراحی ترمیم پرده گوش، دو رویکرد اصلی وجود دارد: روش آندوسکوپیک و روش سنتی با برش پشت گوش. هرکدام مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند، اما در بسیاری از موارد امروزی، انتخاب روش آندوسکوپیک به دلیل کمتهاجمی بودن ارجحیت پیدا کرده است.
در روش آندوسکوپیک، دسترسی جراح از داخل کانال گوش انجام میشود و نیازی به ایجاد برش خارجی نیست؛ در حالی که در روش سنتی، معمولاً برشی در پشت گوش ایجاد میشود. از نظر میزان تهاجم، روش آندوسکوپیک برتری واضحی دارد.
از نظر دید جراحی، آندوسکوپ با ارائه نمای وسیع و زاویهدار، امکان مشاهده نواحی پنهان را فراهم میکند؛ موضوعی که در روش سنتی با دید مستقیم اما محدودتر، کمتر امکانپذیر است. به همین دلیل دقت جراحی در روش آندوسکوپیک بالاتر ارزیابی میشود.
زمان عمل در روش آندوسکوپیک معمولاً کوتاهتر است و اغلب بین ۴۵ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد، در حالی که در روش سنتی ممکن است ۹۰ تا ۱۸۰ دقیقه زمان ببرد. این تفاوت مستقیماً بر میزان خستگی بیمار و تیم جراحی اثر میگذارد.
از نظر درد پس از عمل و دوران نقاهت نیز تفاوت قابل توجهی وجود دارد. بیماران پس از جراحی آندوسکوپیک معمولاً درد بسیار کمی دارند و طی ۳ تا ۷ روز به فعالیتهای روزمره بازمیگردند، اما در روش سنتی، درد بیشتر است و بازگشت به کار ممکن است ۱۰ تا ۲۱ روز زمان ببرد.
از لحاظ نرخ موفقیت بسته شدن سوراخ پرده گوش، هر دو روش نتایج بسیار خوبی دارند. میزان موفقیت در روش آندوسکوپیک حدود ۹۲ تا ۹۸ درصد و در روش سنتی حدود ۸۸ تا ۹۵ درصد گزارش شده است؛ بنابراین از این نظر، میتوان آنها را تقریباً برابر دانست. نتایج بهبود شنوایی نیز در هر دو روش مطلوب و مشابه است.
در زمینه عوارض جراحی، روش آندوسکوپیک با شیوع کمتر عوارض (حدود ۵ تا ۱۰ درصد) نسبت به روش سنتی (حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد) برتری دارد. از نظر زیباییشناختی نیز، نبود جای برش خارجی در روش آندوسکوپیک یک امتیاز مهم محسوب میشود.
در مقابل، از نظر هزینه، جراحی آندوسکوپیک معمولاً کمی گرانتر است که به دلیل نیاز به تجهیزات تخصصیتر میباشد، در حالی که روش سنتی اغلب هزینه کمتری دارد.
در نهایت، انتخاب روش مناسب به نوع، محل و پیچیدگی پارگی بستگی دارد. روش آندوسکوپیک معمولاً برای سوراخهای قدامی و پارگیهای متوسط تا بزرگ ایدهآل است، در حالی که در برخی سوراخهای خلفی یا موارد بسیار پیچیده، روش سنتی همچنان انتخاب مناسبی محسوب میشود.
چرا اغلب روش آندوسکوپیک ترجیح داده میشود؟
کمتهاجمیتر است، درد و نقاهت خیلی کمتر دارد، جای زخم نمیگذارد و برای بیشتر موارد (بهخصوص سوراخهای جلویی) عالی عمل میکند. در سالهای اخیر با دوربینهای پیشرفته، دقتش حتی بالاتر رفته.
نیاز به جراح خیلی ماهر دارد و در موارد خیلی پیچیده ممکن است روش سنتی ایمنتر باشد.
نتیجه عملی: اگر سوراخ کوچک تا متوسط و جلویی دارید، آندوسکوپیک انتخاب بهتری است. برای موارد بزرگ یا پیچیده، با پزشک مشورت کنید – هر دو روش نرخ موفقیت خیلی بالایی دارند.
مواد پیوندی (گرافت) – کدام بهتر است؟
در جراحی ترمیم پرده گوش، انتخاب نوع گرافت نقش مهمی در دوام ترمیم و نتیجه نهایی دارد. هر گرافت ویژگیهای خاص خود را دارد و بسته به اندازه سوراخ، وجود عفونت و شرایط گوش بیمار انتخاب میشود.
فاشیای عضله گیجگاهی یکی از رایجترین گرافتهاست. این بافت نازک، انعطافپذیر و برداشت آن نسبتاً آسان است و بهخوبی با پرده گوش تطابق پیدا میکند. با این حال، در محیطهای عفونی ممکن است استحکام کمتری داشته باشد. به همین دلیل، بیشتر برای سوراخهای کوچک تا متوسط و گوشهای بدون عفونت فعال استفاده میشود.
غضروف لاله گوش به دلیل استحکام بالا و مقاومت خوب در برابر عفونت، گزینهای مطمئن برای موارد دشوارتر محسوب میشود. عیب اصلی آن این است که ممکن است پرده گوش را کمی سفتتر کند. این گرافت معمولاً برای سوراخهای بزرگ، پارگیهای حاشیهای یا بیمارانی با عفونتهای مکرر گوش بهترین انتخاب است.
پرکندریوم لاله گوش ترکیبی از غضروف و بافت همبند اطراف آن است و تعادلی مناسب بین انعطافپذیری و استحکام ایجاد میکند. هرچند تکنیک استفاده از آن کمی دشوارتر است، اما به دلیل نتایج قابل اعتماد، انتخاب اول بسیاری از جراحان در ترمیم پرده گوش به شمار میرود.
در نهایت، گرافتهای آماده و استریل نیز وجود دارند که بدون نیاز به برداشت بافت از بدن بیمار استفاده میشوند. این گرافتها زمان عمل را کوتاه میکنند، اما معمولاً گرانتر و کمتر در دسترس هستند. استفاده از آنها بیشتر در شرایطی مطرح میشود که به دلایل خاص، تمایلی به برداشت بافت از بدن بیمار وجود نداشته باشد.
خلاصه نهایی: کدام راه درمان را انتخاب کنید؟
- پارگی کوچک و تازه: فقط ۳ ماه صبر کنید، گوش را خشک نگه دارید و اگر خواستید سریعتر خوب شود، از روشهای بیولوژیک مثل PRP یا PRF استفاده کنید.
- پارگی متوسط یا مقاوم به درمان اولیه: پچ چربی یا روشهای PRP/PRF معمولاً عالی جواب میدهد (۸۰-۹۵ درصد موارد کاملاً بسته میشود).
- پارگی بزرگ، حاشیهای یا همراه عفونت مزمن: بهترین گزینه جراحی با دوربین (آندوسکوپیک) و استفاده از غضروف است – نتیجه بلندمدت خیلی مطمئنتر و بادوامتر خواهد بود.
مراقبتهای بعد از جراحی پارگی پرده گوش (هفته به هفته)
بعد از عمل جراحی ترمیم پرده گوش، رعایت دقیق مراقبتها خیلی مهم است تا نتیجه عمل عالی بماند و عفونت یا پارگی دوباره پیش نیاید. در ادامه، برنامه مراقبتی استاندارد را هفته به هفته آوردهام (این برنامه کلی است و پزشکتان ممکن است بر اساس شرایط شما تغییراتی بدهد):
هفته | چه کارهایی میتوانید انجام دهید؟ | چه کارهایی ممنوع است؟ |
۱ | استراحت کامل، مصرف دقیق داروهای تجویزی، راه رفتن آرام در خانه | خم شدن زیاد، بلند کردن اجسام سنگین، فین کردن بینی |
۲-۳ | بازگشت تدریجی به کارهای سبک روزانه، شستشوی ملایم موها (بدون ورود آب به گوش) | شنا، پرواز با هواپیما، ورزش سنگین |
۴-۶ | انجام تست شنوایی مجدد، برداشتن پانسمان یا بخیههای خارجی (اگر داشته باشید) | شنا ممنوع |
۸-۱۲ | معمولاً اجازه شنا و پرواز داده میشود | ورزشهای تماسی سنگین (مثل کاراته، فوتبال، بوکس) تا حداقل ۶ ماه |
نکته مهم: در تمام دوره نقاهت، گوش را کاملاً خشک نگه دارید، از هندزفری معمولی استفاده نکنید و اگر علائم غیرعادی (مثل درد شدید، تب، ترشح بدبو یا کاهش شنوایی ناگهانی) دیدید، فوری به پزشک مراجعه کنید.
عوارض احتمالی پارگی پرده گوش و درمانهای آن
۱. عفونت گوش میانی ثانویه (شایعترین عارضه)
- احتمال وقوع: ۱۵ تا ۳۰ درصد
- علائم هشداردهنده: تب، بازگشت درد شدید، ترشح چرکی بدبو از گوش و کاهش بیشتر شنوایی
- پیشگیری و درمان: رعایت کامل خشکی گوش و استفاده بهموقع از آنتیبیوتیک مناسب؛ معمولاً در عرض ۵ تا ۷ روز بهبود مییابد.
۲. بسته نشدن سوراخ پرده گوش
- احتمال وقوع: ۵ تا ۱۵ درصد در روشهای غیرجراحی و ۲ تا ۱۰ درصد پس از جراحی
- علائم هشداردهنده: باقیماندن سوراخ پس از گذشت ۶ ماه، همراه با عفونتهای مکرر و کاهش شنوایی
- پیشگیری و درمان: انتخاب روش درمانی مناسب از ابتدا (مانند روشهای بیولوژیک یا جراحی زودهنگام در پارگیهای بزرگ).
۳. وزوز گوش مزمن
- احتمال وقوع: ۱۰ تا ۲۵ درصد
- علائم هشداردهنده: شنیدن صدای زنگ، سوت یا جیرجیرک که پس از ۶ تا ۱۲ ماه نیز ادامه دارد
- پیشگیری و درمان: اغلب پس از ترمیم کامل پرده برطرف میشود؛ در صورت ادامه، از روشهای تخصصی مانند صدا درمانی یا داروهای هدفمند استفاده میشود.
۴. کاهش شنوایی دائمی
- احتمال وقوع: ۲ تا ۸ درصد
- علائم هشداردهنده: کاهش شنوایی معمولاً بین ۱۵ تا ۳۵ دسیبل، بهویژه در پارگیهای حاشیهای یا همراه با آسیب به استخوانچههای گوش
- پیشگیری و درمان: جراحی ترمیمی و در صورت نیاز بازسازی زنجیره استخوانچهها.
۵. کلستئاتوما (کیست تخریبکننده)
- احتمال وقوع: کمتر از ۳ درصد
- علائم هشداردهنده: ترشح بدبوی مداوم و درد عمیق در گوش؛ این کیست میتواند استخوانهای اطراف را تخریب کند
- پیشگیری و درمان: تشخیص زودرس با معاینه دقیق و تصویربرداری (مانند سیتی اسکن) و انجام جراحی تخلیه فوری.
۶. سرگیجه و عدم تعادل پایدار
- احتمال وقوع: ۱ تا ۵ درصد
- علائم هشداردهنده: سرگیجه مداوم یا اختلال در تعادل، معمولاً در پارگیهای بزرگ یا آسیب همراه به گوش داخلی
- پیشگیری و درمان: مصرف داروهای ضدسرگیجه، انجام تمرینهای توانبخشی تعادلی و در موارد شدید، مداخله جراحی.
۷. پارگی مجدد پس از ترمیم
- احتمال وقوع: ۳ تا ۱۲ درصد پس از جراحی
- علائم هشداردهنده: بازگشایی سوراخ ترمیمشده، معمولاً به دلیل عفونت یا افزایش فشار در گوش میانی
- پیشگیری و درمان: رعایت دقیق دستورات پس از عمل و درمان فوری هرگونه عفونت.
۸. تغییر حس چشایی یا خشکی دهان
- احتمال وقوع: ۵ تا ۱۵ درصد پس از جراحی
- علائم هشداردهنده: احساس طعم فلزی یا کاهش موقت حس چشایی تا چند ماه
- پیشگیری و درمان: معمولاً بهصورت خودبهخود در عرض ۳ تا ۱۲ ماه بهبود مییابد.
۹. سفتی یا رسوب کلسیم در پرده گوش
- احتمال وقوع: ۲ تا ۱۰ درصد
- علائم هشداردهنده: کاهش جزئی شنوایی؛ این عارضه اغلب بیخطر است
- پیشگیری و درمان: پیشگیری قطعی وجود ندارد؛ در موارد شدید، رسوبات کلسیفیه جراحی برداشته میشوند.
۱۰. آسیب عصب صورتی (نادر)
- احتمال وقوع: کمتر از ۰.۵ درصد
- علائم هشداردهنده: فلج یکطرفه عضلات صورت
- پیشگیری و درمان: عمدتاً در جراحیهای پیچیده و با دخالت به لابیرنت اتفاق میافتد؛ انجام عمل توسط جراح باتجربه و متخصص میتواند خطر را بهشدت کاهش دهد.
۱۱. نشت مایع مغزینخاعی (بسیار نادر)
- احتمال وقوع: کمتر از ۰.۱ درصد
- علائم هشداردهنده: خروج مایع شفاف و شیرینمزه از گوش یا بینی
- پیشگیری و درمان: وضعیت اورژانسی است که نیاز به مداخله جراحی فوری دارد.
نکته پایانی: هرچند برخی از این عوارض ممکن است نگرانکننده بهنظر برسند، اما بیشتر آنها نادر بوده و با تشخیص بهموقع، رعایت دستورات پزشک و درمان مناسب کاملاً قابل کنترل یا برطرفشدن هستند. همیشه با متخصص گوش و حلق و بینی خود در مورد هرگونه علامت غیرعادی مشورت کنید.
کدام عوارض واقعاً «جدی» هستند و باید فوری اقدام کرد؟ (علائم قرمز = اورژانس)
هزینه جراحی ترمیم پارگی پرده گوش (تمپانوپلاستی)
نکته پایانی
بیشتر افراد بدون هیچ عارضه جدی کاملاً خوب میشوند، بهخصوص اگر زود مراجعه کنند و مراقبتها را جدی بگیرند. اگر الان علائم نگرانکنندهای دارید، حتماً سریع به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.