جراحی آترزیوپلاستی (باز کردن کانال گوش خارجی) توسط دکتر یاسر نصوری
نویسنده: دکتر یاسر نصوری، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی و جراحی پلاستیک بینی و صورت، فلوشیپ اتولوژی و نوراتولوژی
فهرست مطالب
فهرست مطالب
مقدمه
آترزی کانال گوش خارجی (Congenital Aural Atresia) یک ناهنجاری مادرزادی است که در آن مجرای شنوایی خارجی (کانال گوش) به طور کامل بسته یا بسیار تنگ است. این مشکل اغلب با میکروتیا (کوچک بودن یا عدم تشکیل لاله گوش) همراه است و باعث کاهش شنوایی رسانا میشود. شیوع آن حدود ۱ در ۱۰ تا ۲۰ هزار تولد است و در پسران و سمت راست بیشتر دیده میشود. در بیشتر موارد یکطرفه است، اما وقتی دوطرفه باشد، نیاز فوری به مداخله برای توسعه گفتار کودک وجود دارد.
علل ایجاد آترزی کانال گوش
آترزی معمولاً در هفته ششم جنینی رخ میدهد، زمانی که اولین شکاف حلقی (که کانال گوش خارجی از آن تشکیل میشود) به درستی رشد نمیکند. علل اصلی عبارتند از:
- عوامل ژنتیکی و سندرمها (Treacher Collins، Goldenhar، Crouzon و سندرمهای نادر دیگر)
- اختلالات عروقی در جنین (مثل مصرف کوکائین مادر یا دیابت بارداری)
- مصرف داروهایی مثل ایزوترتینویین (روآکوتان) یا تالیدومید در بارداری
- در موارد بسیار نادر، آترزی اکتسابی (پس از تروما، عفونت شدید یا جراحیهای قبلی گوش)
گوش داخلی (حلزون و عصب شنوایی) تقریبا همیشه سالم میماند، به همین دلیل جراحی میتواند شنوایی را بهبود بخشد.
علائم و عوارض بیماری آترزی گوش
- کاهش شنوایی رسانا (معمولاً ۵۰-۶۰ دسیبل)
- عدم وجود یا تنگی مجرای گوش خارجی
- بدشکلی لاله گوش (میکروتیا درجه ۱ تا ۳)
- در موارد دوطرفه: تأخیر در گفتار، مشکلات یادگیری و توسعه شناختی
- در موارد تنگی جزئی: خطر تشکیل کلستئاتوم (توده پوستی عفونی) که میتواند به گوش میانی آسیب بزند
- مشکلات روانشناختی در کودکان بزرگتر به دلیل ظاهر غیرطبیعی گوش
تشخیص آترزی کانال گوش
- غربالگری شنوایی نوزاد (ABR)
- معاینه بالینی و بررسی صورت و گردن
- سیتی اسکن استخوانهای تمپورال (پس از ۴-۵ سالگی) برای امتیازدهی Jahrsdoerfer (امتیاز ۸-۱۰ = کاندید عالی جراحی، امتیاز کمتر از ۶ = جراحی توصیه نمیشود)
- تست شنوایی دقیق برای تأیید سالم بودن گوش داخلی
درمان اصلی: جراحی آترزیوپلاستی (باز کردن کانال گوش)
جراحی آترزیوپلاستی (Atresiaplasty یا Canalplasty) هدفش ایجاد یک کانال شنوایی جدید، ترمیم پرده گوش و اصلاح زنجیره استخوانچههای گوش میانی است. بهترین زمان:
- موارد دوطرفه → حدود ۵-۶ سالگی (پس از بلوغ لوله استاش و پنوماتیزاسیون ماستوئید)
- موارد یکطرفه → اغلب به نوجوانی موکول میشود تا خود بیمار تصمیم بگیرد
جراحی معمولاً از رویکرد قدامی (Jahrsdoerfer) انجام میشود و شامل:
- ایجاد کانال جدید با دریل استخوان
- ترمیم یا جایگزینی استخوانچهها (اُسیکولو پلاستی)
- پوشش کانال با پوست یا گرافت فاسیا برای جلوگیری از تنگی
- اغلب همزمان یا مرحلهای با بازسازی لاله گوش (با غضروف دنده یا ایمپلنت Medpor)
عوارض جراحی آترزیوپلاستی
عوارض احتمالی (حتی در دست بهترین جراحان):
- تنگی مجدد کانال (شایعترین عارضه، ۲۰-۴۰٪ موارد؛ ممکن است نیاز به جراحی ترمیمی داشته باشد)
- عفونت یا ترشح مزمن
- جابجایی گرافت پرده گوش به بیرون (لترالیزاسیون)
- آسیب عصب صورت (کمتر از ۱٪ در جراحان با تجربه)
- کاهش شنوایی حسی-عصبی (نادر)
- اختلال چشایی موقت یا درد مفصل فکی
نتایج جراحی آترزیوپلاستی
در بیماران با امتیاز Jahrsdoerfer بالای ۷:
- بهبود شنوایی به زیر ۳۰ دسیبل (شنوایی خفیف یا نزدیک طبیعی) در ۷۰-۹۰٪ موارد
- بهبود تشخیص صدا در محیط پرسر و صدا و محلیسازی منبع صدا
- نتایج بلندمدت: حدود ۶۰-۷۰٪ بیماران نیاز به جراحی ترمیمی ندارند
اما واقعیت این است که شنوایی پس از جراحی معمولاً به اندازه گوش طبیعی نمیرسد و در بلندمدت ممکن است کمی افت کند. بسیاری از جراحان معتقدند که نتایج شنوایی جراحی بهتر از سمعکهای استخوانی نیست، ولی جراحی مزیت «بدون دستگاه خارجی» دارد.
درمانهای جایگزین آترزی گوش (بدون جراحی یا کمتهاجمی)
- سمعکهای استخوانی (Bone Conduction Devices)
- BAHA (Bone Anchored Hearing Aid) – بهترین گزینه برای بسیاری از بیماران
- Bonebridge، Sophono، Vibrant Soundbridge (بدون سوراخ پوستی)
- بهبود شنوایی ۳۵-۴۵ دسیبل، بدون خطر تنگی کانال
- سمعک هدبندی (Softband BAHA) در نوزادی و کودکی اولیه (بهخصوص دوطرفه)
- عدم درمان در موارد یکطرفه خفیف (اگر گوش مقابل کاملاً سالم باشد)
- کاشت حلزون فقط در موارد بسیار نادر که گوش داخلی هم درگیر باشد
مراقبتهای پس از جراحی آترزیوپلاستی
- آنتیبیوتیک و مسکن
- پانسمان و استنت داخل کانال برای ۴-۶ هفته
- جلوگیری از ورود آب به گوش برای حداقل ۲ ماه
- پیگیری منظم شنوایی و سیتی در سال اول
- استفاده از هدبند محافظ در شب برای چند ماه (بهخصوص اگر لاله گوش هم بازسازی شده باشد)
کلام آخر
آترزی کانال گوش خارجی یک مشکل قابل درمان است، اما انتخاب بهترین روش درمان به عوامل زیادی بستگی دارد. هدف اصلی این است که فرد با شنوایی کافی وارد جامعه شود و از نظر روانی و اجتماعی هیچ مشکلی نداشته باشد.
دکتر یاسر نصوری، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی با فلوشیپ اتولوژی و نورواتولوژی، یکی از برجستهترین پزشکان در زمینه جراحی آترزیوپلاستی (باز کردن کانال گوش خارجی) در ایران به شمار میرود. ایشان با سالها تجربه تخصصی در جراحیهای فوق پیشرفته گوش، از جمله آترزیوپلاستی، بارها این عمل پیچیده را با موفقیت بالا انجام دادهاند. بسیاری از بیماران ایشان پس از جراحی، بهبود چشمگیر شنوایی را تجربه کردهاند و هیچگونه عارضه جدی یا مشکلی مانند تنگی مجدد کانال در بلندمدت گزارش نکردهاند. به همین دلیل، دکتر نصوری به عنوان یکی از جراحان معروف و مورد اعتماد در این حوزه شناخته میشود و بیماران بسیاری از سراسر کشور برای این عمل حساس به ایشان مراجعه میکنند.